Najczulsze badanie przesiewowe w kierunku zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki, pozwalające na ocenę zdolności trzustki do produkcji enzymów trawiennych i wczesne wykrycie zaburzeń trawienia.

Badanie polega na oznaczeniu stężenia elastazy-1 w próbce kału. Elastaza trzustkowa jest enzymem produkowanym wyłącznie przez zewnątrzwydzielniczą część trzustki i wydzielanym do dwunastnicy wraz z sokiem trzustkowym. W przeciwieństwie do innych enzymów trawiennych nie ulega degradacji w przewodzie pokarmowym i jest wydalana w postaci niezmienionej z kałem, co czyni ją wiarygodnym wskaźnikiem funkcji trzustki.

Badanie zalecane jest osobom z przewlekłymi dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, takimi jak biegunki tłuszczowe, wzdęcia, bóle brzucha, utrata masy ciała, niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach oraz podejrzeniem zaburzeń trawienia. Jest szczególnie przydatne u pacjentów z przewlekłym zapaleniem trzustki, mukowiscydozą, cukrzycą typu 1, celiakią, chorobami zapalnymi jelit oraz w diagnostyce przerostu bakteryjnego jelita cienkiego.

Badanie stosowane jest również jako test przesiewowy u dzieci.

Do badania potrzebna jest próbka kału wielkości orzecha laskowego. Materiał należy pobrać do czystego, suchego i jałowego pojemnika, bez środka konserwującego. Próbkę należy przechowywać i transportować w temperaturze 2–8°C maksymalnie do 3 dni od pobrania. Jeżeli badanie nie zostanie wykonane w tym czasie, próbkę należy zamrozić.
Nie jest wymagana specjalna dieta ani odstawienie przyjmowanych enzymów trzustkowych.
Na badanie należy zabrać ważny dokument ze zdjęciem.

Oznaczenie elastazy trzustkowej w kale jest obecnie najczulszym i najprostszym testem laboratoryjnym w diagnostyce zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki.

Czułość badania wynosi około 60% w łagodnej postaci niewydolności, 80–100% w postaci umiarkowanej oraz blisko 100% w ciężkiej niewydolności trzustki. Zmienność stężenia elastazy dzień do dnia wynosi około 15%, dlatego powtarzanie badania zalecane jest głównie w sytuacjach granicznych, gdy wynik znajduje się w pobliżu wartości decyzyjnej (około 200 µg/g kału).
Badanie elastazy w kale jest bardziej czułe niż oznaczenie chymotrypsyny i w przeciwieństwie do niej nie jest zależne od stosowania egzogennych enzymów trzustkowych. Ograniczeniem testu pozostaje mniejsza czułość w bardzo łagodnej postaci niewydolności trzustki.

Elastaza trzustkowa w kale to wiarygodne, nieinwazyjne badanie pozwalające ocenić funkcję zewnątrzwydzielniczą trzustki i wykryć zaburzenia trawienia już na wczesnym etapie.